Sơ cấp cứu và vận chuyển nạn nhân chấn thương cột sống

 1. CẤP CỨU NẠN NHÂN TẠI HIỆN TRƯỜNG TAI NẠN.

Nguyên tắc cấp cứu nạn nhân tại hiện trường.

Bảo đảm trình tự cấp cứu:

Việc cấp cứu nạn nhân ngay tại hiện trường cũng đòi hỏi thực hiện đúng trình tự ưu tiên:

  • A (Airway): Thông đường thở (tránh gây thêm thương tổn cho cột sống cổ – nạn nhân được coi là có bị chấn thương cột sống cổ).
  • B (Breathing): Kiểm soát và hỗ trợ hô hấp.
  • C (Circulation): Kiểm soát và hỗ trợ tuần hoàn.
  • D (Disability): Kiểm tra, xác định khả năng thần kinh (chủ yếu là vận động) và mức độ tỉnh táo của nạn nhân.
  • E (Exposure): Giải phóng nạn nhân khỏi các vật đè ép xung quanh.

Luôn chú ý đến các thương tổn cột sống:

Đối với tất cả những nạn nhân chấn thương, khi chưa xác định được có chấn thương cột sống (CTCS) hay không, những nạn nhân sau đây đều được coi như là có bị CTCS:

  • Các nạn nhân có dấu hiệu có chấn thương vùng đầu và/hoặc vùng cổ, vùng ngực, lưng, thắt lưng.
  • Các nạn nhân hôn mê.
  • Các nạn nhân có đau vùng cổ hoặc lưng.
  • Các nạn nhân có các dấu hiệu tổn thương thần kinh: tê, giảm cảm giác, yếu liệt, thở bụng hoặc co cứng dương vật.
  • Khai thông đường thở.
  • Nếu nạn nhân đội nón bảo hộ có kính che mặt: Kéo lên hoặc gỡ bỏ kính che mặt. Lưu ý giữ chặt mũ khi gỡ bỏ, không để đầu của nạn nhân bị xoay, ngửa hoặc gấp khi thao tác.
  • Lấy bỏ hết các chất ói và dị vật trong miệng nạn nhân nếu có.
  • Kiểm soát hô hấp.
  • Nếu nạn nhân thở yếu hoặc ngưng thở thì phải giúp thở cho nạn nhân. Đặt nội khí quản và bóp bóng giúp thở (tránh xoay cổ nạn nhân vì có thể làm trầm trọng thêm tình trạng tổn thương tủy sống cổ), cung cấp O2 tại chỗ cho nạn nhân.
  • Trong trường hợp không có phương tiện tại chỗ thì có thể hô hấp nhân tạo theo phương pháp “miệng qua miệng”.
  • Kiểm tra đánh giá sơ bộ tình trạng phổi của nạn nhân.
  • Kiểm soát tuần hoàn.
  • Kiểm tra mạch huyết áp cho nạn nhân.
  • Kiểm tra, phát hiện các vị trí chảy máu và băng cầm máu hoặc ga-rô các vết thương lớn đang chảy máu.
  • Nếu có tụt huyết áp hoặc có biểu hiện của sốc, cần thiết lập ngay một đường truyền dịch hoặc máu (nếu có thể) trước khi áp dụng các bước cấp cứu tiếp theo.
  • Nếu có ngưng tim cần xoa bóp tim ngoài lồng ngực, sốc điện, dùng thuốc vận mạch… (tùy theo khả năng trang bị có sẵn).

Đánh giá tình trạng thần kinh của nạn nhân:

Đánh giá mức độ tỉnh táo của nạn nhân:

  • Dựa trên thang điểm Glasgow Coma Scale.
  • Nhiều nạn nhân hốt hoảng, sợ hãi, nhất là khi có đau ở vị trí sắp được thăm khám.
  • Tình trạng tri giác còn có thể bị chi phối bởi hiện tượng sốc sau chấn thương.

Dánh giá tình trạng vận động của nạn nhân:

  • Yêu cầu nạn nhân cử động, từ đó đánh giá khả năng và vị trí xảy ra thương tổn tủy sống (bảng 1).
  • Ngay khi nạn nhân không bị liệt vận động hoặc rối loạn cảm giác cũng vẫn không thể cho rằng nạn nhân không bị CTCS. Hỏi nạn nhân về các điểm đau, sờ dọc theo cột sống xem có biến dạng không.
  • Nạn nhân hôn mê phải được xem như có CTCS mặc dù không phát hiện dấu hiệu khác.
  • Giải phóng nạn nhân khỏi các chèn ép.

Cởi bỏ nón bảo hộ:

  • Nếu nạn nhân tỉnh và có thể được thì yêu cầu nạn nhân tự gỡ nón. Vì tính an toàn của việc gỡ nón bảo hộ, khi chưa có người biết thao tác này thì không nên gỡ nón nếu không thật cần thiết.
  • Khi gỡ nón luôn giữ cho đầu nạn nhân không bị kéo, gấp, vẹo theo nón.
  • Luôn cần có hai người để gỡ bỏ nón cho nạn nhân, chỉ một vài loại nón không có phần che cằm có thể gỡ bỏ bằng một người.
  • Một người (A) đứng phía trên đầu nạn nhân hoặc phía sau đầu nếu nạn nhân nằm nghiêng, một người (B) đứng ngang phần ngực nạn nhân hoặc phía trước ngực nếu nạn nhân nằm nghiêng.
  • Nếu kính che mặt chưa được tháo ra: B luồn tay vào nón, một tay giữ cằm, một tay giữ vùng chẩm của nạn nhân. A gỡ bỏ kính che mặt bằng cách một tay giữ nón, tay kia kéo tấm che mặt lên, sau đó một tay giữ nón ở vùng khuyết, gỡ kính che mặt từng bên (gỡ bên nào giữ bên ấy).
  • A giữ hai bên hàm nạn nhân (hình 1A), B gỡ hoặc cắt quai nón (hình 1B). Nếu nón có phần che cằm A giữ hai bên nón (hình 1D), B gỡ hoặc cắt quai nón (hình 1E).
  • Nếu là nón không có phần che cằm: A vẫn giữ hàm nạn nhân, B đặt hai tay hai bên, banh nón ra và từ từ kéo nón ra khỏi đầu nạn nhân (hình 1C).
  • Nếu là nón có phần che cằm: B luồn tay vào nón, một tay giữ cằm, một tay giữ vùng chẩm của nạn nhân. A nắm phần che cằm, kéo cho nón hơi ngửa ra để tránh cho nón mắc vào cằm (hình 1G) và kéo nón ra từ từ (hình 1H)

Ngay sau khi gỡ nón, A giữa đầu nạn nhân, kéo nhẹ về phía trên (của nạn nhân) thẳng trục với trục của cơ thể (hình 2), B đặt nẹp cổ cho nạn nhân.

Giải phóng các vật chèn ép:

  • Cởi bỏ quần áo nạn nhân nếu cần thiết, trong trường hợp không xoay trở nạn nhân được thì có thể cắt bỏ.
  • Bộc lộ nạn nhân để thấy hết được các thương tổn bên ngoài.
  • Những vật xung quanh gây cản trở cho công tác cấp cứu tiếp theo và vận chuyển nạn nhân cũng cần được dẹp bỏ.
  • Cấp cứu nạn nhân trong tư thế ngồi.
  • Một số nạn nhân bị tai nạn trong tư thế ngồi, đặc biệt là các tai nạn xe hơi. Trình tự cấp cứu nhưng nạn nhân này cũng tương tự như đối với những nạn nhân trong tư thế nằm. Tuy nhiên, việc mang nẹp cổ cho nạn nhân cần làm trước tiên hoặc ngay sau khi thông đường hô hấp.
  • Dùng một miếng ván cứng đặt sau lưng nạn nhân. Miếng ván cần đạt tới sau mông nạn nhân và cao vượt qua đầu nạn nhân.
  • Dùng băng keo hoặc vải hoặc băng cuộn cố định đầu, vai, ngực nạn nhân vào miếng ván.
  • Nếu lúc này việc cấp cứ hô hấp cho nạn nhân là khẩn cấp và có thể thực hiện được thì cấp cứu hô hấp trước, nếu không thì nhanh chóng đưa nạn nhân ra ngoài rồi cấp cứu tiếp.
  • Nếu nạn nhân có gãy xương đùi hay xương cẳng chân cũng cần đặt những miếng ván tương tự và cố định tạm thời.
  • Nếu nạn nhân ngồi trên xe hơi có thể bẻ cho ghế ngả ra sau trong khi vẫn giữ miếng ván (đang cố định nạn nhân trên đó) ở tư thế ban đầu. Sau đó từ từ cho nạn nhân nằm lên thành ghế.
  • Một người (A) dùng tay luồn qua hai háng nạn nhân, nắm vào miếng ván, người thứ hai (B) giữ miếng ván phần trên đầu nạn nhân, những người khác khiêng hai chân và tất cả cùng khiêng nạn nhân ra. A là người chỉ huy, B cảnh báo khi có nguy cơ đụng đầu hoặc nghiêng ván.

Đưa nạn nhân ra, đặt nằm ngửa trên mặt đất và tiếp tục quá trình cấp cứu.
Cấp cứu nạn nhân ở dưới nước.

  • Những nạn nhân dưới nước thường do nhảy chúi đầu xuống vùng nước cạn và bị CTCS cổ. Việc cấp cứu thường cần có nhiều người cùng xuống nước. Việc đầu tiên là phải đưa nạn nhân lên khỏi mặt nước rồi mới thực hành các bước cấp cứu tiếp theo.
  • Một người (A) dùng tay kéo nhẹ và thẳng trục đầu nạn nhân cho nổi lên mặt nước, cơ thể của nạn nhân trong nước cũng được nổi lên theo.
  • Nếu có miếng ván (hoặc bất cứ một vật phẳng cứng nào) đưa miếng ván lót sau lưng nạn nhân. A vẫn giữ và kéo nhẹ, thẳng trục đầu nạn nhân, đồng thời chỉ huy việc khiêng nạn nhân lên bờ hoặc lên thuyền. Những người khác cùng nhau khiêng nạn nhân lên bờ hoặc lên thuyền rồi tiếp tục quá trình cấp cứu.
  • Nếu không có ván, A vẫn giữ và kéo nhẹ và thẳng trục đầu nạn nhân, đồng thời chỉ huy việc đưa nạn nhân lên bờ. Một người khác khiêng hai vai, những người còn lại cùng nhau đưa nạn nhân lên bờ.
  • Bất động nạn nhân.

Nẹp cổ:

  • Ngoài các loại nẹp chuyên dùng như Mos Miami, Philadelphia, loại nẹp cổ cứng, một miếng phẳng cuộn tròn lại, có thể tăng giảm chiều cao, có phần dán hoặc đai cố định là loại tiện dụng trong lúc này.
  • Nếu không có sẵn nẹp cổ, có thể lấy báo hoặc giấy gấp lại thành một dải dài khoảng 50 cm, cao từ 8 – 12 cm (tùy theo từng nạn nhân). Dùng vải hoặc khăn, giấy mềm bọc xung quanh. Có thể dùng vớ hoặc ống tay áo, ống quần để bọc bên ngoài.
  • Đặt một đầu nẹp dưới gáy của nạn nhân, vòng đầu kia qua mặt trước cổ, luồn đầu còn lại xuống sau gáy nạn nhân từ phía bên kia, dán nẹp lại. Nếu là nẹp chế từ giấy báo thì luồn xuống gáy nạn nhân, hai đầu gấp lại phía trước cổ, dùng băng keo hoặc dây cột lại.
  • Nẹp phải tì vào xương đòn, khối cơ vai, đầu trên tì vào xương hàm dưới ở hai bên và chẩm ở mặt sau.

Bất động cột sống ngực, lưng – thắt lưng và thắt lưng:

Đa số các trường hợp chấn thương vùng ngực, lưng – thắt lưng và thắt lưng không cần phải bất động bằng nẹp ngay tại hiện trường. Nạn nhân cần được đặt lên một miếng ván cứng và cố định vào ván khi di chuyển.

Bất động chi:

Các chi gãy cần được bất động trước khi đặt nạn nhân lên cáng để di chuyển.

 

2. DI CHUYỂN NẠN NHÂN TỪ HIỆN TRƯỜNG TỚI BỆNH VIỆN.

Việc cấp cứu nạn nhân tại hiện trường cần được tiến hành nhanh chóng và chuyển nạn nhân tới bệnh viện càng sớm càng tốt.

Đặt miếng lót để khiêng nạn nhân:

Cần ít nhất 4 người:

  • * Một người (A) đứng trên đầu nạn nhân, hai người đứng bên phía nạn nhân sẽ xoay lưng, một người đứng bên đối diện.
  • * A chỉ huy, mọi người cùng lăn nghiêng nạn nhân qua như lăn một khúc cây trong khi A giữ cho đầu nạn nhân xoay chuyển đồng trục với cơ thể. Nạn nhân phải được xoay nghiêng đồng trục sao cho cơ thể không bị vặn khi xoay.
  • * Một người đứng phía sau lưng nạn nhân đặt một miếng vải (chiều dài phải dài hơn nạn nhân, chiều rộng tối thiểu gấp đôi chiều rộng của nạn nhân) được cuộn lại một nửa theo chiều dài, đẩy phần miếng vải được cuộn lại sát về phía bên dưới (gần mặt đất) của nạn nhân.
  • * Đặt nạn nhân trở lại tư thế nằm ngửa. Kéo phần vải cuộn lại ra.

Chuyển nạn nhân lên ván cứng.

  • * Nếu có xuồng cấp cứu, chuyển nạn nhân lên xuồng cấp cứu. Nếu không có xuồng cấp cứu cần chuyển nạn nhân lên miếng ván cứng trước khi đặt lên cáng để tiện cho việc di chuyển khi đi chụp Xquang hoặc làm các xét nghiệm lúc đầu khi tới bệnh viện.
  • * Một người (A) đứng trên đầu nạn nhân và chỉ huy, 8 người khác đứng hai bên nạn nhân.
  • * Những người đứng hai bên nạn nhân nắm vào miếng vải lót, hai người ngang vùng vai, hai người ngang vùng lưng – thắt lưng, hai người ngang vùng mông và hai người dưới chân.
  • * Đặt miếng ván cứng bên cạnh, tất cả cùng khiêng nạn nhân qua miếng ván cứng sao cho cơ thể nạn nhân thẳng trục và di chuyển theo kiểu tịnh tiến lên miếng ván cứng.
  • * Đặt nạn nhân nằm ngửa. Không bao giờ đặt nằm sấp khi nghi ngờ có CTCS cổ.
  • * Dùng các dây cột ngang cố định nạn nhân vào ván, dùng bao cát hoặc quần áo nạn nhân hoặc các vật dụng khác kê hai bên đầu nạn nhân (hình 4).
  • * Đặt nạn nhân đã được cố định trên miếng ván cứng lên cáng và chuyển nạn nhân tới bệnh viện.

 3. DI CHUYỂN BỆNH NHÂN TRONG BỆNH VIỆN. 

  • Bệnh nhân cần được chuyển đi các nơi làm các xét nghiệm, chẩn đoán hình ảnh trong thời gian sớm nhất trong khi vẫn còn nằm trên ván cứng.
  • Ngay sau khi không cần di chuyển nhiều nữa, bệnh nhân cần được bất động bằng nẹp cổ cứng loại Philadelphia (hai mảnh trước sau) và nẹp lưng.
  • Chuyển bệnh nhân qua giường xoay hoặc giường có nệm chống loét hoặc giường có nệm dày và độ cứng tương đối ổn định (nệm cao su). Thao tác chuyển bệnh nhân qua giường giống như khi chuyển nạn nhân lên ván cứng.
  • Trên giường bệnh, nếu không phải là giường xoay tự động hoặc có nệm chống loét hoạt động tự động, cần phải xoay trở tư thế bệnh nhân ít nhất mỗi giờ một lần để chống loét. Khi xoay giữ cho cơ thể và đầu bệnh nhân thẳng trục (giống như xoay một khúc cây).
  • Khi di chuyển giường bệnh trong bệnh viện, bệnh nhân phải được để trong một tư thế ổn định nhất.
  • Nếu di chuyển giường bệnh khi đang kéo cột sống cổ, dây kéo phải được cố định sao cho vẫn kéo được mà tạ không bị lắc khi di chuyển giường bệnh. Dùng dây cột thành một vòng nhỏ quanh dây kéo, vòng này không siết chặt dây kéo nhưng không quá rộng. Đặt vòng dây càng gần tạ càng tốt, cố định chặt vòng dây này vào một bộ phận ổn định của giường bệnh. Chú ý tránh làm cho dây kéo bị kéo lệch khỏi hướng kéo.

 

 4. DI CHUYỂN BỆNH NHÂN TỚI BỆNH VIỆN KHÁC. 

  • Chỉ chuyển bệnh nhân khi tim mạch và huyết áp ổn định, không còn tình trạng sốc. Về hô hấp phải kiểm soát được trong khi di chuyển. Nếu bệnh nhân thở yếu phải đặt nội khí quản, nếu cần bóp bóng giúp thở. Bệnh nhân luôn cần được thở O2.
  • Lúc này bệnh nhân đã được cố định nẹp cổ, nẹp lưng và các chi, có thể đặt trực tiếp lên cáng cứng và cố định bệnh nhân vào cáng. Nếu sử dụng cáng vải thì nên đặt bệnh nhân lên ván cứng.
  • Bệnh nhân luôn cần một đường truyền để có thể xử trí các biến chứng trên đường di chuyển. Các ống thông tiểu và ống thông mũi – dạ dày cũng cần có.

Theo http://www.yhoctuxa.vn/

Comments are closed.